Με μία απόφαση που αλλάζει ριζικά το ενεργειακό τοπίο της ηπείρου, η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρά στην οριστική διακοπή των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου, θέτοντας τέλος σε μια εξάρτηση δεκαετιών. Το πολιτικό συμφωνημένο πλαίσιο ανάμεσα σε Επιτροπή, Συμβούλιο και Ευρωκοινοβούλιο δίνει καθαρό χρονοδιάγραμμα: το ρωσικό LNG σταματά έως το τέλος του 2026 και το αέριο αγωγών έως τον Σεπτέμβριο του 2027, με ελάχιστες μόνο τεχνικές εξαιρέσεις.
Η Απόφαση αυτή δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη πακέτο κυρώσεων. Για πρώτη φορά, η ΕΕ θεσμοθετεί μόνιμη απαγόρευση στα ρωσικά καύσιμα, μετατρέποντας μια πολιτική υπό όρους σε μακροπρόθεσμη στρατηγική ενεργειακής ασφάλειας. Βρυξέλλες και Ευρωκοινοβούλιο θέλουν να αποτρέψουν οριστικά το ενδεχόμενο επιστροφής σε ένα καθεστώς εξάρτησης που χρησιμοποιήθηκε επανειλημμένα από το Κρεμλίνο ως μοχλός πίεσης.
Παρά τη μεγάλη μείωση των ροών από το 2022, 35 δισ. κυβικά μέτρα ρωσικού αερίου διοχετεύτηκαν ακόμη στο ευρωπαϊκό σύστημα το 2024, αξίας περίπου 10 δισ. ευρώ. Με το νέο πλαίσιο, όλα τα βραχυχρόνια συμβόλαια λήγουν το 2026, τα μακροχρόνια LNG συμβόλαια διακόπτονται το 2027, ενώ το pipeline gas απαγορεύεται αυστηρά από τον Σεπτέμβριο της ίδιας χρονιάς.
Η πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν μίλησε για «την είσοδο της Ευρώπης στην εποχή της πλήρους ενεργειακής ανεξαρτησίας από τη Ρωσία». Το μήνυμα είναι σαφές: η ΕΕ κλείνει οριστικά τις πόρτες στις ρωσικές προμήθειες, δίνοντας τέλος σε μια περίοδο κατά την οποία η Μόσχα καθόριζε σε μεγάλο βαθμό την ευρωπαϊκή ενεργειακή ισορροπία.
Γιατί τώρα – και γιατί είναι καθοριστικό
Η κίνηση έρχεται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία:
- Η Μόσχα εξακολουθεί να εισπράττει περίπου €1,5 δισ. τον μήνα από τις ευρωπαϊκές ενεργειακές ροές, παρά τη δραστική μείωση των ποσοτήτων.
- Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει εισέλθει σε νέα φάση, αυξάνοντας τη σημασία της οικονομικής πίεσης στη Ρωσία.
- Η ΕΕ θέλει να κλειδώσει τις επιλογές της πριν αλλάξουν οι πολιτικοί συσχετισμοί στα κράτη–μέλη ή την ίδια την Επιτροπή.
Παράλληλα, η αγορά δημιουργεί –για πρώτη φορά μετά από χρόνια– τις προϋποθέσεις ώστε η ΕΕ να μπορεί να απεξαρτηθεί χωρίς να πυροδοτήσει ενεργειακή κρίση:
- Από το 2025 ξεκινά παγκόσμια «έκρηξη» νέων υποδομών LNG, με επιπλέον 200 bcm μέχρι το 2028.
- Η ευρωπαϊκή ζήτηση αερίου συνεχίζει να μειώνεται, με το REPowerEU να προβλέπει 40–50 bcm λιγότερη κατανάλωση έως το 2027.
Αυτοί οι δύο παράγοντες διαμορφώνουν τη «ζώνη ασφαλείας» που επιτρέπει το μπλόκο χωρίς έντονες τιμολογιακές αναταράξεις.
Οι νέες ισορροπίες στην αγορά – ποιοι ενισχύονται
Η απόφαση δημιουργεί έναν εντελώς νέο ενεργειακό χάρτη:
Κερδισμένοι
- Προμηθευτές LNG από ΗΠΑ, Κατάρ, Αλγερία και Νιγηρία, που αποκτούν σταθερότερο ευρωπαϊκό αγοραστικό πλαίσιο.
- Χώρες με υποδομές LNG και διασυνδέσεις, όπως η Ελλάδα, που αναδεικνύονται περιφερειακοί κόμβοι.
- Η ΕΕ στο σύνολό της, η οποία αποκτά ενισχυμένα εργαλεία ελέγχου για την προέλευση του φυσικού αερίου και τη διαφάνεια στη χονδρική αγορά.
Χαμένοι
- Η Ρωσία, που χάνει οριστικά την πλουσιότερη αγορά της.
- Χώρες της Κεντρικής Ευρώπης, που θα χρειαστεί να αλλάξουν σε μικρό χρονικό διάστημα το σύστημα εφοδιασμού τους.
- Εταιρείες με υφιστάμενα συμβόλαια Gazprom, οι οποίες θα αντιμετωπίσουν ενιαίες ευρωπαϊκές κυρώσεις – από lump sum €40 εκατ. έως 3,5% του τζίρου.
Τι σημαίνει το μπλόκο για την Ελλάδα
Για τη χώρα μας, η οριστική απαγόρευση έχει κρίσιμη σημασία καθώς:
Ενισχύει του ρόλου της ως LNG hub για τα Βαλκάνια. Η Ρεβυθούσα, το FSRU Αλεξανδρούπολης και οι νέες μονάδες μετατρέπουν την Ελλάδα σε βασική πύλη για τις χώρες της ΝΑ Ευρώπης.
Ανοίγει ο δρόμος για μεγαλύτερες ροές στον κάθετο διάδρομο. Η μείωση των ρωσικών ποσοτήτων στα βόρεια συστήματα αυξάνει τη σημασία της Ελλάδας ως νότιας εισόδου του EU gas grid.
Ενισχύει περισσότερο τη σημασία των διμερών deals με ΗΠΑ για LNG και upstream. Η ευρωπαϊκή απεξάρτηση κάνει ακόμη πιο σημαντικό τον ρόλο της Ελλάδας στον ενεργειακό σχεδιασμό Ουάσινγκτον–Βρυξελλών.
Πού παραμένουν οι κίνδυνοι
Παρά τη θεσμική θωράκιση, η εξίσωση δεν είναι χωρίς ρίσκο:
- Η κινεζική ζήτηση LNG μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τις τιμές στην Ευρώπη.
- Τα δίκτυα ορισμένων χωρών της Κεντρικής Ευρώπης παραμένουν ευάλωτα.
- Ακραία καιρικά φαινόμενα μπορεί να ανεβάσουν προσωρινά το TTF.
Ωστόσο η ΕΕ, με το νέο πλαίσιο μόνιμης απαγόρευσης, δείχνει ότι προτιμά ένα ενδεχόμενο διαχειρίσιμο ρίσκο από μια δομική εξάρτηση που έχει αποδειχθεί επικίνδυνη.
Με το μπλόκο στο ρωσικό αέριο, η Ευρώπη κάνει τη μεγαλύτερη στρατηγική ενεργειακή στροφή από τη δεκαετία του ’70. Για πρώτη φορά, η ενεργειακή πολιτική δεν σχεδιάζεται μόνο με όρους κόστους, αλλά με όρους γεωπολιτικής ασφάλειας και ανεξαρτησίας.
