Προειδοποιήσεις χωρίς δόντια, απειλές χωρίς αντίκρισμα και μια Μόσχα που δεν φαίνεται να ιδρώνει το αυτί της.
Με ειρωνεία απάντησε το Κρεμλίνο στο τελεσίγραφο πρόσθετων κυρώσεων του Ντόναλντ Τραμπ: «Έχουμε ήδη αναπτύξει ένα είδος ανοσίας», ισχυρίστηκε ο εκπρόσωπός του Κρεμλίνου, υπογραμμίζοντας ότι η ρωσική οικονομία λειτουργεί εδώ και χρόνια υπό επιβολή βαριών περιορισμών. Ο Τραμπ, σε μια ακόμη προσπάθεια να απόδείξει ότι είναι το μεγάλο αφεντικό, έβαλε αυτογκόλ, όταν μείωσε την προθεσμία για την πρόοδο στον πόλεμο της Ουκρανίας από 50 σε μόλις 10–12 ημέρες, απειλώντας με 100% δασμούς σε χώρες που εισάγουν ρωσικό πετρέλαιο, καθώς και άλλες δίκαιες… κυρώσεις. Η αντίδραση του Ντμίτρι Μεντβέντεφ όπως και άλλων ήταν άμεση: χαρακτήρισαν το νέο τελεσίγραφο «θεατρικό», ύποπτο και εξαιρετικά επικίνδυνο.
Όχι επειδή φοβούνται τις συνέπειες για τη Ρωσία — αλλά επειδή, αν εφαρμοστεί, θα πυροδοτήσει οικονομική σύγκρουση ανάμεσα στις ΗΠΑ και ολόκληρο τον υπόλοιπο κόσμο. Εν ολίγης, ο Τραμπ απειλεί να τινάξει στον αέρα τις παγκόσμιες ισορροπίες, για να δείξει ότι «χτυπά τον Πούτιν» — ενώ στην πραγματικότητα εκβιάζει συμμάχους, εταίρους και την ίδια την αμερικανική οικονομία.
Η ειρωνεία στην πράξη
Η Μόσχα δεν αιφνιδιάζεται από τέτοιου τύπου τελεσίγραφα. Έχει συνηθίσει να λειτουργεί υπό πίεση: διαχειρίζεται τις συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία, ενισχύει τους ελέγχους στο εσωτερικό, περιορίζει τη δράση της αντιπολίτευσης, ενώ συνεχίζονται συγκρούσεις που έχουν προκαλέσει και απώλειες αμάχων. Όλα αυτά δεν δείχνουν ένα καθεστώς που «λυγίζει» υπό τις απειλές, αλλά ένα σύστημα που έχει μάθει να επιβιώνει εντός και εκτός συνόρων.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το νέο τελεσίγραφο του Τραμπ δεν μοιάζει με αποφασιστική γεωπολιτική πίεση· μοιάζει περισσότερο με πολιτικό show για εσωτερική κατανάλωση και προβολή «πυγμής».
Ναι, το ρούβλι έχει υποχωρήσει σημαντικά (περίπου 4,3 % τις τελευταίες μέρες) και η χρηματιστηριακή αγορά δείχνει αναταράξεις. Αλλά αυτό δεν ισοδυναμεί με οικονομική κατάρρευση. Αντίθετα, οι ρωσικές εξαγωγές ωφελούνται από την αδυναμία του νομίσματος ενώ οι τιμές του πετρελαίου, που ανέρχονται περίπου στα $72, στηρίζουν την οικονομία στις δύσκολες μέρες. Όπως επισημαίνουν οικονομικοί αναλυτές, η Ρωσία έχει προσαρμοστεί σε μακροχρόνια πίεση και έχει αναπτύξει μηχανισμούς «ανοσίας» απέναντι στις κυρώσεις.
Το ουσιαστικό ερώτημα
Κάνουν σχέδια και δίνουν τελεσίγραφα σε έναν παίκτη που δηλώνει δημόσια: «Έχουμε αναπτύξει ανοσία». Η ουσία λοιπόν δεν είναι τι λέει ο Τραμπ, αλλά τι μπορεί — και κυρίως τι προτίθεται — να υλοποιήσει. Γιατί οι απειλές χωρίς συντονισμένη στρατηγική και διεθνή στήριξη, μένουν τηλεοπτικά εφέ. Η προσωπική του πολιτική «σκιά», όσο κι αν τον ακολουθεί από το Ελ Πάσο μέχρι τη Σκωτία, δεν μεταφράζεται σε συμμαχική ισχύ ικανή να λυγίσει ένα καθεστώς που εδώ και χρόνια απορροφά κυρώσεις και τις μετατρέπει σε αφήγημα εσωτερικής συσπείρωσης.
Ο Ουκρανός αξιωματούχος Αντρέι Ερμάκ δήλωσε στην New York Post, ότι η νέα στάση Τραμπ είναι «απόδειξη ότι όταν η Αμερική είναι σοβαρή, η Ρωσία υποχωρεί». Ωστόσο, αυτό ακούγεται περισσότερο ως ευχή παρά ως πολιτική πραγματικότητα— διότι προς το παρόν καμία από τις δύο πλευρές δεν έχει υποχωρήσει, και η μόνη ορατή πραγματικότητα είναι ένας πόλεμος που συνεχίζεται, και μια Ρωσία που επιβιώνει — όχι επειδή δεν πιέζεται, αλλά επειδή έχει ήδη μάθει να ζει υπό πίεση.
Όσο λοιπόν ο Λευκός Οίκος — με ή χωρίς Τραμπ — εξακολουθεί να παίζει πόκερ χωρίς να κρατά γεμάτο χαρτοφύλακα διεθνούς στήριξης, οι απειλές ίσως τρομάζουν τις αγορές, αλλά στη Ρωσία απλώς επιβεβαιώνουν το σενάριο που παίζει εδώ και χρόνια: «όλος ο κόσμος εναντίον μας, άρα έχουμε δίκιο». Κι αυτό δεν φέρνει ούτε ειρήνη, ούτε ήττα του Κρεμλίνου. Μόνο παγωμένο διπλωματικό αδιέξοδο και περισσότερα παιχνίδια ισχύος χωρίς ουσία.
Αντί η Ουάσιγκτον να επινοεί συνεχώς νέα τελεσίγραφα, οφείλει πρώτα να αξιολογήσει την πραγματική αποτελεσματικότητα της δικής της στρατηγικής πίεσης. Διότι, όπως το ίδιο το Κρεμλίνο δηλώνει χωρίς περιστροφές, έχει αναπτύξει ανοσία. Και όταν ένας «φιλειρηνικός» πρόεδρος πληθαίνει τα τελεσίγραφα και ταυτόχρονα δηλώνει ότι «του αρέσουν οι Ρώσοι», χωρίς όμως να τα συνοδεύει με ουσιαστική, ευρύτερη συμμαχική πίεση ή πράξεις, τότε απλώς παίζει θέατρο — ή χειρότερα, λειτουργεί ως διακοσμητικό για την αμερικανική προεκλογική «σημαία».
