Τα τέλη καθαριότητας και φωτισμού είναι δημοτικά, κανονιστικώς επιβαλλόμενα τέλη που χρηματοδοτούν αποκλειστικά την αποκομιδή απορριμμάτων και τον ηλεκτροφωτισμό κοινόχρηστων χώρων. Εισπράττονται συνήθως ανά τετραγωνικό μέτρο μέσω των λογαριασμών ρεύματος και τελούν υπό την προϋπόθεση της τήρησης της αρχής της ανταποδοτικότητας. Παράλληλα, ο φόρος ηλεκτροδοτούμενων χώρων (ΦΗΧ) είναι χωριστή δημοτική επιβάρυνση, με αντικείμενο μόνον τις ηλεκτροδοτούμενες/φωτιζόμενες επιφάνειες, όπως προκύπτει από το άρθρο 10 ν. 1080/1980 (ιδίως για μη στεγασμένους χώρους, ο φόρος υπολογίζεται επί «φωτιζόμενης επιφάνειας» στο ήμισυ του βασικού συντελεστή).
Προκειμένου τα τέλη καθαριότητας και φωτισμού να επιβάλλονται νομίμως, απαιτείται η συνδρομή των εξής προϋποθέσεων: (α) πραγματική δημόσια ανάγκη παροχής της συγκεκριμένης υπηρεσίας στην οικεία περιοχή, (β) κατάλληλη οργάνωση της υπηρεσίας και (γ) παρεχόμενη εν τοις πράγμασι υπηρεσία προς τον υπόχρεο. Η έλλειψη των στοιχείων αυτών μετατρέπει το «ανταποδοτικό τέλος» σε ανεπίτρεπτη έμμεση φορολογία. Αντιστοίχως, για τον ΦΗΧ βασική προϋπόθεση είναι να υπάρχει πραγματική ηλεκτροδοτούμενη (και εν προκειμένω για μη στεγασμένους χώρους: φωτιζόμενη) επιφάνεια: ο χώρος πρέπει να ηλεκτροδοτείται πράγματι, να προσδιορίζεται η φορολογητέα επιφάνεια και να αιτιολογείται ειδικά η υπαγωγή του στον φόρο.
Το τελευταίο διάστημα, ορισμένοι δήμοι επεκτείνουν την επιβολή πέραν των κτιρίων και σε γήπεδα επί των οποίων λειτουργούν Φ/Β σταθμοί. Παρατηρείται ότι συχνά οι κανονιστικές αποφάσεις επικαλούνται αορίστως την ανάγκη κάλυψης δαπανών στο σύνολο του Δήμου, χωρίς εξειδίκευση των παρεχόμενων υπηρεσιών στις συγκεκριμένες εκτάσεις και αναφέρονται γενικά στη νομοθεσία και σε γνωμοδοτήσεις του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, ως δήθεν επαρκή βάση για την επιβολή του ενιαίου τέλους και του ΦΗΧ σε ακίνητα με Φ/Β.
Έτσι, οι εταιρείες και τα φυσικά πρόσωπα που λειτουργούν Φ/Β σταθμούς βρίσκονται αντιμέτωποι με νέες χρεώσεις, παρά την ήδη σημαντική επισώρευση οικονομικών επιβαρύνσεων ανά, δυστυχώς, τακτά χρονικά διαστήματα. Αυτό που στις περισσότερες περιπτώσεις διακριβώνεται είναι ότι λείπει ο απαιτούμενος ανταποδοτικός δεσμός. Τα περισσότερα Φ/Β πάρκα εδράζονται εκτός σχεδίου πόλεως, σε αγροτικές εκτάσεις με πρόσβαση από αγροτικούς δρόμους. Κατά κανόνα, δεν υφίσταται παροχή υπηρεσιών καθαριότητας από τον Δήμο εντός του γηπέδου και δεν υπάρχει δημοτικός ηλεκτροφωτισμός που να εξυπηρετεί τις εκτάσεις των πάρκων, παρά μόνον τυχόν ιδιωτικός φωτισμός για λόγους ασφαλείας.
Ο ΦΗΧ αναφορικά με μη στεγασμένους χώρους επιβάλλεται μόνο επί φωτιζόμενων επιφανειών. Αντιθέτως, η παρουσία Η/Ζ, inverter, οικίσκου ελέγχου ή σημειακού ιδιωτικού φωτισμού ασφαλείας δεν καθιστά ολόκληρη την έκταση «φωτιζόμενη» για σκοπούς επιβολής ΦΗΧ. Στις περισσότερες περιπτώσεις, παρατηρείται ότι οι αποφάσεις των Δημοτικών Συμβουλίων που επιβάλλουν τις εν λόγω επιβαρύνσεις είναι αναιτιολόγητες. Δεν προκύπτει, για παράδειγμα, με σαφήνεια αν συντρέχει πραγματική ανάγκη παροχής καθαριότητας/φωτισμού στις εκτός σχεδίου θέσεις των πάρκων, αν η υπηρεσία έχει οργανωθεί ειδικά και αν παρέχεται πράγματι.
Οι επίμαχες επιβαρύνσεις αποτελούν πρόσθετο βάρος κατά περίπτωση μη νόμιμο, όταν ειδικώς λείπει ο ανταποδοτικός δεσμός (τέλη) ή η πραγματική «ηλεκτροδοτούμενη επιφάνεια» (ΦΗΧ). Οι φορείς εκμετάλλευσης Φ/Β σταθμών διαθέτουν σε αυτές τις περιπτώσεις εξειδικευμένες νομικές δυνατότητες για την προάσπιση των εννόμων συμφερόντων τους με στέρεη νομική προετοιμασία και επιχειρηματολογία.
Επιμέλεια: Δικηγορική Εταιρεία «Μεταξάς & Συνεργάτες»
