Η Τουρκία ασκεί έντονη πίεση στον Σαντάμ Χαφτάρ ώστε η Βουλή της ανατολικής Λιβύης να επικυρώσει το μνημόνιο του 2019 για τις θαλάσσιες ζώνες, αμέσως μετά την απομάκρυνση του Αγκίλα Σάλεχ από την προεδρία
- Η Τουρκία πιέζει τον Σαντάμ Χαφτάρ να προωθήσει την επικύρωση του τουρκο-λιβυκού μνημονίου για τις θαλάσσιες ζώνες από τη Βουλή της ανατολικής Λιβύης μετά την απομάκρυνση του Αγκίλα Σάλεχ.
- Ο νέος πρόεδρος της Βουλής, Αλ Σαλεχίν Αμπντούλ Νάμπι, έχει φιλοτουρκικό προφίλ και η Άγκυρα στοχεύει να χρησιμοποιήσει τη σχέση του για την ψήφιση του μνημονίου.
- Η Τουρκία απειλεί να αποσύρει τη στήριξή της από την οικογένεια Χαφτάρ και να υποστηρίξει άλλες φατρίες στη δυτική Λιβύη αν καθυστερήσει η επικύρωση.
- Το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα πιέζουν τον Σαντάμ Χαφτάρ να απορρίψει το μνημόνιο, βλέποντας σε αυτό κίνδυνο για τα γεωπολιτικά και ενεργειακά τους συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο.
- Η επικύρωση του μνημονίου από τη Βουλή της Βεγγάζης θα ενίσχυε τη νομιμοποίηση της συμφωνίας και τη θέση της Τουρκίας σε μελλοντικές διαπραγματεύσεις στην περιοχή.
Ο Σαντάμ Χαφτάρ, γιος του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ και ο άνθρωπος που όλο και πιο ανοιχτά προετοιμάζεται για τη διαδοχή στην ανατολική Λιβύη, βρίσκεται ανάμεσα σε δύο πυρά. Από τη μία πλευρά η Άγκυρα απαιτεί την κοινοβουλευτική επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου. Από την άλλη το Τελ Αβίβ και το Ντουμπάι απαιτούν να παραμείνει στο συρτάρι.
Την πληροφορία μεταδίδει το Libya Observer, επικαλούμενο τον Αχμέντ Χαλίφα, γνωστό δημοσιογράφο και ανταποκριτή του Al Jazeera στη Λιβύη. Ο Χαλίφα στηρίζεται σε πηγές ασφαλείας στη Βεγγάζη, την πόλη που αποτελεί το πολιτικό και στρατιωτικό κέντρο βάρους της οικογένειας Χαφτάρ.
Η εικόνα που περιγράφει είναι αυτή ενός κλασικού γεωπολιτικού δίπολου: το σφυρί της Άγκυρας και το αμόνι του Τελ Αβίβ. Και ανάμεσά τους, ένας νέος ηγέτης που καλείται να διαλέξει πλευρά χωρίς να χάσει σημαντική διεθνή υποστήριξη.
Ο νέος πρόεδρος της Βουλής και η «τουρκική» φιλία
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, Τούρκοι αξιωματούχοι ζητούν από τον Σαντάμ Χαφτάρ να παρακινήσει τον νεοεκλεγέντα πρόεδρο της Βουλής των Αντιπροσώπων, Αλ Σαλεχίν Αμπντούλ Νάμπι, να συγκαλέσει συνεδρίαση στη Βεγγάζη. Μοναδικό θέμα στην ατζέντα: Η επικύρωση του μνημονίου για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών δικαιοδοσίας ανάμεσα σε Λιβύη και Τουρκία. Η χρονική συγκυρία δεν είναι τυχαία.
Η τουρκική πίεση κλιμακώνεται αμέσως μετά την απομάκρυνση του Αγκίλα Σάλεχ, ο οποίος επί χρόνια αρνούνταν να φέρει τη συμφωνία προς ψήφιση. Ο Σάλεχ λειτουργούσε ως φύλακας της γραμμής που ήθελαν Κάιρο και Αθήνα, και κάθε φορά που η Άγκυρα δοκίμαζε να ανοίξει το θέμα, η απάντηση από τη Βεγγάζη ήταν η ίδια: όχι τώρα. Οι βουλευτές εξέλεξαν τον Αμπντούλ Νάμπι στις αρχές Οκτωβρίου 2026, αφού πρώτα ενέκριναν όριο θητειών που έβαλε τέλος στη σχεδόν 12ετή παραμονή του Σάλεχ στην προεδρία του σώματος.
Κι όμως, το βιογραφικό του νέου προέδρου λέει περισσότερα από οποιαδήποτε δήλωση. Ο Αμπντούλ Νάμπι είχε διατελέσει πρόεδρος της Επιτροπής Λιβυκο-Τουρκικής Κοινοβουλευτικής Φιλίας της Βουλής. Με άλλα λόγια, η Άγκυρα δεν χρειάζεται να πείσει τον πρόεδρο. Χρειάζεται μόνο να πείσει εκείνον που ελέγχει τους βουλευτές.
Από εχθροί εταίροι: Η σχέση Άγκυρας–Βεγγάζης
Για να γίνει κατανοητό το βάθος της πίεσης, αρκεί μια ματιά στο πρόσφατο παρελθόν. Το 2019 και το 2020, τουρκικά drones Bayraktar TB2 και Σύροι μισθοφόροι υπό τουρκικό συντονισμό ήταν εκείνοι που ανέκοψαν την επίθεση του Χαλίφα Χαφτάρ στην Τρίπολη. Η Τουρκία ήταν τότε ο στρατιωτικός εγγυητής της δυτικής Λιβύης και ο μεγαλύτερος αντίπαλος της Βεγγάζης.
Μέσα σε λίγα χρόνια, το σκηνικό ανατράπηκε. Η Άγκυρα άνοιξε διαύλους με την οικογένεια Χαφτάρ, ο Σαντάμ πραγματοποίησε επισκέψεις στην τουρκική πρωτεύουσα και η συνεργασία επεκτάθηκε σε στρατιωτικό και οικονομικό επίπεδο, με τουρκικές εταιρείες να διεκδικούν έργα ανασυγκρότησης στην ανατολή. Το τίμημα αυτής της προσέγγισης, όπως φαίνεται, έχει πλέον όνομα: το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Η Άγκυρα, πάντως, δεν περιορίζεται σε διπλωματικές παραινέσεις. Σύμφωνα με τις πηγές του Χαλίφα, έχει απειλήσει να αποσύρει τη στήριξή της από τον Σαντάμ και την οικογένεια Χαφτάρ αν η επικύρωση καθυστερήσει, και να τη στρέψει σε πολιτικές και στρατιωτικές φατρίες της δυτικής Λιβύης. Ένα μήνυμα με σαφή αποδέκτη: η Τουρκία έχει εναλλακτικές, η Βεγγάζη ίσως όχι.
Ισραήλ και ΗΑΕ στον αντίποδα
Η άλλη πλευρά της εξίσωσης είναι το Τελ Αβίβ. Όπως αναφέρουν οι ίδιες πηγές, η ισραηλινή πίεση στον Σαντάμ Χαφτάρ στοχεύει στην απόρριψη των τουρκικών αιτημάτων και στο πάγωμα της συμφωνίας. Το Ισραήλ βλέπει στο μνημόνιο ένα εργαλείο με το οποίο η Τουρκία μπορεί να ελέγξει θαλάσσιες διαδρομές και ενεργειακούς διαδρόμους της Ανατολικής Μεσογείου, συμπεριλαμβανομένων σχεδίων καλωδίων και αγωγών που συνδέουν την περιοχή με την Ευρώπη.
Πίσω από αυτή τη γραμμή βρίσκονται τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, παραδοσιακός περιφερειακός σύμμαχος και χρηματοδότης της οικογένειας Χαφτάρ. Το Άμπου Ντάμπι έχει επενδύσει πολιτικά και στρατιωτικά στη Βεγγάζη εδώ και μία δεκαετία, και δύσκολα θα δεχόταν να δει τον «άνθρωπό» του να μετακινείται στην τουρκική τροχιά. Ειδικά από την στιγμή που τα Εμιράτα βρίσκονται «απέναντι» από το Σύμφωνο της Μέκκας, στο οποίο συμμετέχει ο περιφερειακός του ανταγωνιστής, ο οίκος των Σαούντι.
Το δίλημμα για τον Σαντάμ Χαφτάρ είναι πραγματικό. Αν υποκύψει στην Άγκυρα, ρισκάρει τη σχέση με Εμιράτα, Αίγυπτο και Ισραήλ. Αν αρνηθεί, κινδυνεύει να δει την Τουρκία να ενισχύει τους αντιπάλους του στην Τρίπολη και τη Μισράτα.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο υπογράφηκε τον Νοέμβριο του 2019 ανάμεσα στην Τουρκία και την τότε Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας της Τρίπολης, υπό τον Φαγέζ αλ Σαράτζ. Ελλάδα, Αίγυπτος, Κύπρος και Ισραήλ το απορρίπτουν από την πρώτη στιγμή, καθώς καταπατά τις θαλάσσιες διεκδικήσεις τους στην Ανατολική Μεσόγειο.
Για την Αθήνα, το πρόβλημα είναι συγκεκριμένο. Το κείμενο αγνοεί πλήρως την επήρεια της Κρήτης, χαράσσοντας έναν «διάδρομο» που ενώνει τις τουρκικές ακτές με τις λιβυκές και κόβει στη μέση τη θάλασσα νότια του νησιού. Η απάντηση της Ελλάδας ήρθε τον Αύγουστο του 2020, με τη συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ με την Αίγυπτο, η οποία επικαλύπτει τμήμα της περιοχής που διεκδικεί το μνημόνιο.
Έκτοτε, η ανατολική Λιβύη λειτουργούσε ως ανάχωμα. Η Αθήνα επένδυσε σε διαύλους με τη Βεγγάζη, με επισκέψεις σε υψηλό επίπεδο και συνεργασία σε θέματα μεταναστευτικών ροών προς την Κρήτη, ενώ η άρνηση του Σάλεχ να φέρει τη συμφωνία στη Βουλή ήταν, για χρόνια, ένα από τα πιο πολύτιμα διπλωματικά χαρτιά της. Με τον Σάλεχ εκτός παιχνιδιού και έναν πρόεδρο με φιλοτουρκικό βιογραφικό στη θέση του, το συγκεκριμένο ανάχωμα μοιάζει πιο εύθραυστο από ποτέ. Η τυχόν επικύρωση από τη Βουλή της Βεγγάζης θα έδινε στο τουρκολιβυκό σύμφωνο την πανλιβυκή νομιμοποίηση που της έλειπε από το 2019, ενισχύοντας τη θέση της Άγκυρας σε κάθε μελλοντική διαπραγμάτευση.
