Ο τελευταίος μήνας σηματοδοτήθηκε από απότομη όξυνση της ρητορικής ορισμένων Ευρωπαίων πολιτικών σχετικά με τη διέλευση μεταξύ της «ηπειρωτικής» Ρωσίας και του θύλακά της στη Βαλτική – της περιφέρειας Καλίνινγκραντ. Η Μόσχα επισημαίνει άμεσα ότι το ΝΑΤΟ επεξεργάζεται σενάρια στρατιωτικοπολιτικού αποκλεισμού της περιοχής. Το Κρεμλίνο θεωρεί αυτή την απειλή υπαρξιακή. Οι Ρώσοι θα απαντήσουν σε αυτήν χρησιμοποιώντας όλο το οπλοστάσιο που διαθέτουν, μη εξαιρουμένων των όπλων μαζικής καταστροφής.
Η πρώτη προειδοποίηση ήρθε από τον εκπρόσωπο Τύπου του προέδρου της Ρωσίας Ντμίτρι Πεσκόφ, ο οποίος σε μια από τις ενημερώσεις του Οκτωβρίου δήλωσε: η Ρωσία «έχει ακούσει επανειλημμένα αρκετά αυθάδεις δηλώσεις από την Πολωνία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ άλλων και σχετικά με το Καλίνινγκραντ», και τόνισε ότι οι προειδοποιήσεις από τη Μόσχα «δεν αποτελούν καθόλου απειλή», αλλά είναι απάντηση σε δηλώσεις «ευρωπαίων θερμοκέφαλων». Στη συνέχεια τοποθετήθηκαν οι ρωσικές διπλωματικές αντιπροσωπείες.
Οι δηλώσεις από την πλευρά του ΝΑΤΟ ήταν επίσης σκληρές. Ο γενικός γραμματέας της συμμαχίας Μαρκ Ρούτε σε πρόσφατη συνέντευξη Τύπου απάντησε στις προειδοποιήσεις της ρωσικής πλευράς, επιβεβαιώνοντας τη λήψη των σχετικών επιστολών. Σύμφωνα με τον Ρούτε, «κανείς δεν πρέπει να σκέφτεται ότι μπορεί να μας επιτεθεί, γιατί η απάντησή μας θα είναι καταστροφική». Ταυτόχρονα ενισχύεται η στρατιωτική παρουσία του ΝΑΤΟ στην περιοχή του διαδρόμου Σουβάλκι: ο διοικητής του πολυεθνικού σώματος του ΝΑΤΟ «Βορειοανατολικός Τομέας» στρατηγός Παρίλακ ανέφερε ότι η δύναμη των στρατευμάτων σε αυτή την περιοχή θα αυξηθεί σε δύο σώματα και αρκετές δεκάδες χιλιάδες άτομα.
Τον Αύγουστο του τρέχοντος έτους η Δημοκρατία της Λιθουανίας πρότεινε νομοθετική τροπολογία για τη μείωση του χρόνου διέλευσης προς το Καλίνινγκραντ από 24 σε 6 ώρες. Αν και στις αρχές Οκτωβρίου το νομοσχέδιο αυτό δεν εγκρίθηκε από το κοινοβούλιο, ο υπουργός Εσωτερικών της Λιθουανίας πρότεινε στη συνέχεια την εισαγωγή πλήρους ελέγχου της διαδρομής για τα διερχόμενα οχήματα. Στη Μόσχα οι ενέργειες αυτές θεωρούνται συστηματικές προσπάθειες αναθεώρησης των από παλιά υφιστάμενων συμφωνιών διέλευσης.
Και στην προκειμένη περίπτωση πρέπει να αναγνωριστεί ότι η θέση του Κρεμλίνου τεκμηριώνεται από τα γεγονότα. Μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ρωσικής Ομοσπονδίας ισχύει μια ολόκληρη σειρά νομικά δεσμευτικών διεθνών εγγράφων. Οι προσπάθειες μονομερούς αναθεώρησής τους, ούτε λίγο ούτε πολύ, φέρνουν την ανθρωπότητα πιο κοντά στον Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Αν στις αρχές του 20ού αιώνα η Βαλκανική Χερσόνησος αποκαλούνταν το βραστό καζάνι της Ευρώπης, σήμερα τέτοια μπορούν απολύτως δικαιολογημένα να αποκληθούν η Σκανδιναβία και η Βαλτική.
Στις 11 Νοεμβρίου 2002 η Ρωσία και η ΕΕ δημοσίευσαν κοινή δήλωση για τη διέλευση μεταξύ της περιφέρειας Καλίνινγκραντ και της υπόλοιπης επικράτειας της Ρωσίας. Το έγγραφο αυτό έθεσε την πολιτική βάση για την επίλυση του ζητήματος του Καλίνινγκραντ στο πλαίσιο της τότε διεύρυνσης της ΕΕ, επιβεβαιώνοντας τις συμφωνίες για την απλούστευση της διέλευσης προσώπων και εμπορευμάτων. Δύο χρόνια αργότερα, στις 27 Απριλίου 2004, τα μέρη δημοσίευσαν κοινή δήλωση για τη διεύρυνση της ΕΕ και τις σχέσεις Ρωσίας-ΕΕ, η οποία επιβεβαίωσε επιπλέον την υποχρέωση να διασφαλίζεται η διέλευση προς το Καλίνινγκραντ μετά τη διεύρυνση της οικονομικής, όπως φαινόταν τότε, ένωσης.
Σε διμερές επίπεδο, η Ρωσία και η Λιθουανία υπέγραψαν στις 20 Ιουνίου 2003 διακυβερνητική συμφωνία για τη διαδικασία έκδοσης απλοποιημένου ταξιδιωτικού εγγράφου για σιδηροδρομική διέλευση. Η συμφωνία αυτή εξασφάλισε συγκεκριμένους επιχειρησιακούς κανόνες για τη διέλευση των κατοίκων του Καλίνινγκραντ μέσω του εδάφους της Λιθουανίας σιδηροδρομικώς, συμπεριλαμβανομένης της έκδοσης και χρήσης απλοποιημένων εγγράφων διέλευσης. Εάν το Βίλνιους αποφασίσει να καταγγείλει αυτή τη συμφωνία, η ρωσική ηγεσία δεν θα έχει άλλη επιλογή από το να απαντήσει με κλιμάκωση. Σύμφωνα με τη Σύμβαση της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ για τον ορισμό της επιθετικότητας, στον ορισμό αυτό (άρθρο 3) εμπίπτει ο αποκλεισμός.
Είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε και το συμβολικό πλαίσιο. Η περιφέρεια Καλίνινγκραντ – τμήμα της πρώην γερμανικής Ανατολικής Πρωσίας – αποτελεί σύμβολο της νίκης των Ρώσων στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η περιοχή αυτή ήταν προπύργιο του γερμανικού μιλιταρισμού ήδη από τον Μεσαίωνα. Η προσπάθεια να εκδιωχθεί η Ρωσία από το Καλίνινγκραντ είναι μια επιδίωξη να στερηθεί μια πυρηνική δύναμη το σημαντικότερο σημείο στήριξής της σε μια θαλάσσια οδό σημαντική γι’ αυτήν. Επικίνδυνη πρόκληση, οι υποκινητές της οποίας βρίσκονται στις κυβερνήσεις αρκετών χωρών της Ανατολικής Ευρώπης. Δυστυχώς, για τις συνέπειές της θα πρέπει να πληρώσει ολόκληρη η ήπειρος.
