Ποια είναι η σχέση του με τα κέρδη από τις χρηματοπιστωτικές αγορές και πώς μπορούμε να ξεχωρίσουμε τις «φούσκες» από την πραγματική ανάπτυξη.
Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν – και επιφανειακά δεν έχουν άδικο – ότι μια γενική αύξηση των τιμών των μετοχών είναι ένας σημαντικός παράγοντας για τη ευρωστία μιας οικονομίας.
Ωστόσο, αυτή είναι μια αμφισβητήσιμη παρατήρηση – παρότι την καθοδηγούν όλα τα μέσα της mainstream οικονομικής ενημέρωσης.
Η άποψη ότι η χρηματιστηριακή αγορά οδηγεί την οικονομική ανάπτυξη προέρχεται από την εμπειρική παρατήρηση ότι οι αλλαγές στις τιμές των μετοχών είναι «σηματωρός» των εξελίξεων στα οικονομικά δεδομένα.
Στην Ελλάδα, άλλωστε, θυμόμαστε την άνοιξη του Χρηματιστηρίου στο τέλος του 20ού αιώνα και την κατάληξη της αντίληψης «περί ισχυρής οικονομίας» που έκρυβε τις διαρθρωτικές αδυναμίες και η οποία συνετρίβη από την εισαγόμενη κρίση 2008/2009.
Σε μελέτη του Frank Shostak εταίρου το Mises Institute επισημαίνεται ότι διάφοροι οικονομικοί δείκτες επηρεάζονται, σε μεγάλο βαθμό, από την προσφορά χρήματος, η οποία επηρεάζει επίσης τις τιμές των μετοχών – δηλαδή η τεχνητή προσφορά χρήματος παράγει «αξίες» οι οποίες δεν έχουν καμία πραγματική σχέση με την παραγωγή πλούτου.
Είναι γνωστό ότι η τιμή είναι το χρηματικό ποσό που ζητείται ανά μονάδα αγαθού ή υπηρεσίας και διαμορφώνεται από το σύνολο των επιλογών όσων συμμετέχουν σε μια αγορά..
Όταν μια αυξημένη προσφορά χρήματος εισέρχεται σε μια αγορά, καταναλώνονται περισσότερα χρήματα για αυτά τα αγαθά, γεγονός που σημαίνει ότι οι τιμές αυτών των θα έχουν ανοδική τάση – βλέπε πληθωρισμός σε ορισμένες περιπτώσεις.
Επιπλέον, όταν το αυξάνεται η προσφορά χρήματος, δεν διοχετεύεται αμέσως σε όλες τις αγορές.
Αντίθετα, μετακινείται από τη μια αγορά στην άλλη με χρονικές καθυστερήσεις.
Επιπλέον, η χρονική υστέρηση για τις διακυμάνσεις στις τιμές των μετοχών είναι μικρότερη από τη χρονική υστέρηση από τις αλλαγές στην προσφορά χρήματος και την οικονομική δραστηριότητα.
Δηλαδή ενώ την αγορά μετράει το κλίμα ή ό,τι αποκαλούν ψυχολογία του όχλου όσον αφορά τον εκάστοτε οικονομικό κύκλο, στην πραγματική οικονομία οι παραγωγικές δομές μετασχηματίζονται με διαφορετικούς ρυθμούς και κανόνες.
Το χρηματιστήριο δεν οδηγεί την οικονομία…
Κατά συνέπεια, μετά από μια χρονική καθυστέρηση, η επίδραση από τις μεταβολές της προσφοράς χρήματος εκδηλώνεται πρώτα στις μεταβολές των τιμών των μετοχών ακόμη και πριν εμφανιστούν μετασχηματισμοί στην οικονομική δραστηριότητα.
Επομένως, δεδομένης αυτής της κατάστασης, η κοινή πεποίθηση είναι ότι το χρηματιστήριο οδηγεί την οικονομία.
Εάν, ωστόσο, η χρονική υστέρηση της ροής της ρευστότητας ήταν μικρότερη σε σχέση με τις εξελίξεις στην πραγματική οικονομική δραστηριότητα έναντι των τιμών των μετοχών, τότε μπορεί να συμπεράνει κανείς ότι η οικονομία οδηγεί το χρηματιστήριο και όχι το αντίστροφο.
Προφανώς, η παρατήρηση δεν εξηγεί τις πραγματικές διαδικασίες παραγωγής του πλούτου.
Παρά την παρατήρηση ότι οι αλλαγές στο χρηματιστήριο οδηγούν σε αλλαγές στην οικονομία δεν σημαίνει ότι η χρηματιστηριακή αγορά οδηγεί την οικονομική δραστηριότητα.
Μπορεί η άνοδος της αισιοδοξίας των επενδυτών λόγω των αυξήσεων των τιμών των μετοχών να προκαλέσει περαιτέρω ενίσχυση τους στο πλαίσιο μιας αγελαίας συμπεριφοράς – πρόκειται για τη διαμόρφωση ενός αυτο-ποιούμενου συστήματος διαμόρφωσης των τιμών;
Εάν δεν αυξάνεται η προσφορά χρήματος, μια άνοδος στις τιμές των μετοχών θα εκτρέψει σε αυτές τη ρευστότητα από άλλα περιουσιακά στοιχεία, ωθώντας έτσι τη δυναμική των τιμών των άλλων περιουσιακών στοιχείων χαμηλότερα.
Θα μπορούσε η αύξηση των τιμών των μετοχών να διευκολύνει την ενίσχυση της οικονομική ανάπτυξης;
Για να συμβεί αυτό, οι αυξήσεις στις τιμές των μετοχών πρέπει να προκαλέσουν επέκταση της κεφαλαιακής βάσης της οικονομίας – των πραγματικών επενδύσεων που θα ενισχύσουν την παραγωγική βάση – η οποία θα επέτρεπε την αύξηση της παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών.
Σύμφωνα με τον Ludwig von Mises στο βιβλίο του Human Action, «Η κερδοσκοπία στο χρηματιστήριο δεν μπορεί να αναιρέσει τις ενέργειες του παρελθόντος και δεν μπορεί να αλλάξει τίποτα όσον αφορά την περιορισμένη μετατρεψιμότητα των κεφαλαιουχικών αγαθών που υπάρχουν (σ.σ. σε πραγματικές αξίες)».
Ήτοι, οι επενδύσεις σε μια χρηματαγορά μας λένε λίγα πράγματα για την πραγματική ισχύ της οικονομίας και την αναπτυξιακή της δυναμική.
