Είναι μια άβολη αλήθεια, αλλά πολλά από τα σπίτια μας είναι κακά για τον πλανήτη. Καθορίζονται από ένα πρότυπο κατανάλωσης, από τις πρώτες ύλες για την κατασκευή τους, μέχρι τα καύσιμα που απαιτούνται για τη συντήρησή τους και τα απόβλητα που δημιουργούνται από αυτά.
Παρά τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων, το 2021 οι εκπομπές άνθρακα από τα κτίρια και τις κατασκευές έφθασαν σε υψηλό όλων των εποχών.
Αλλά τι θα γινόταν αν ένα σπίτι μπορούσε να γαλουχήσει τους ανθρώπους που ζουν μέσα και τον κόσμο έξω επίσης; Τι θα γινόταν αν ένα σπίτι μπορούσε να ταΐσει τους ενοίκους του; Η ίδια η εξουσία; Ενίσχυση της βιοποικιλότητας; Δέσμευση κοινότητας; Και στο τέλος της ζωής του, να μην αφήσει κανένα ίχνος;
Θα ήταν φιλόδοξο να περιμένουμε από ένα σπίτι να τα κάνει όλα αυτά. Όμως, όπως αποδεικνύεται από ένα βιβλίο που εκδόθηκε πρόσφατα, πολλά έχουν σχεδιαστεί για να προωθήσουν έναν πιο δίκαιο, πιο βιώσιμο τρόπο ζωής.
Συγγραφέας των Courtney Smith και Sean Topham, το “Houses That Can Save the World” περιλαμβάνει πάνω από 150 έργα — ορισμένες ιδέες, οι περισσότερες κατασκευασμένες — από όλο τον κόσμο. Ορισμένοι επαναχρησιμοποιούν υπάρχοντες χώρους, όπως η κατοικία στο σπήλαιο εκτός δικτύου του Ensamble Studio στη Μινόρκα της Ισπανίας. Άλλοι αναβιώνουν και ενημερώνουν αρχαίες μεθόδους κατασκευής, όπως η κοινότητα πλίθας κτιρίων της ZAV Architects στο Hormuz του Ιράν.
Στη συνέχεια, υπάρχουν εκείνα που χρησιμοποιούν τεχνολογίες αιχμής, συμπεριλαμβανομένων των κατοικιών που εκτυπώνονται 3-D της ICON, που έχουν ήδη κατασκευαστεί στη Βόρεια Αμερική. Τον Νοέμβριο, η ICON ανακοίνωσε ότι της είχε ανατεθεί μια σύμβαση 57 εκατομμυρίων δολαρίων από τη NASA για την ανάπτυξη ενός συστήματος κατασκευής για τη σεληνιακή επιφάνεια.
Ομαδοποιημένα σε 19 θέματα, συμπεριλαμβανομένων των “Breathe”, “Dig” και “Float”, η ποικιλία και το εύρος των έργων είναι απόδειξη ότι δεν υπάρχει ένα σπίτι που να ταιριάζει σε όλους για τις προκλήσεις του 21ου αιώνα.
«Βρήκαμε πολλούς ανθρώπους να κάνουν πολλά πραγματικά καινοτόμα πράγματα και να κάνουν πράγματα διαφορετικά σε τοπικό επίπεδο», λέει η Topham.
Ο Smith λέει ότι η εστίαση στο τοπικό — από τα οικοδομικά υλικά έως τις κατασκευαστικές τεχνικές — είναι μια γενική γραμμή του βιβλίου και μια αντίστιξη στις επικρατούσες στάσεις στον κατασκευαστικό κλάδο.
Ο συγγραφέας λέει ότι ο μοντερνιστικός σχεδιασμός του 20ου αιώνα έχει εξαπλωθεί και, καθώς οι άνθρωποι γίνονται πιο εύποροι, είτε περίμεναν είτε φιλοδοξούν να «ζήσουν σε τσιμεντένια καθαριότητα». «Ξεχνάμε ότι για να κατασκευάζουμε (σπίτια) με αυτό το είδος μοντερνιστικού τρόπου — που έχει γίνει παγκόσμιο διεθνές στυλ από τη δεκαετία του 1930 — καταστρέφουμε τον πλανήτη μας», υποστηρίζει.
“Βασικά προσπαθείτε να διαμορφώσετε το μέρος στο υλικό — και το αποτέλεσμα ήταν περισσότερο επιζήμιο παρά θετικό”, προσθέτει ο Smith.
Η βιομηχανία σκυροδέματος και τσιμέντου έχει δεκαπλασιαστεί τα τελευταία 65 χρόνια, η παραγωγή χάλυβα τριπλασιάστηκε, ενώ η κατά κεφαλήν παραγωγή ξυλείας χαμηλών εκπομπών άνθρακα γνώρισε σχεδόν στάσιμη ανάπτυξη, σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του ΟΗΕ για το Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα.
Η ίδια έκθεση υπολόγισε ότι το 2021, η κατασκευή βασικών δομικών υλικών από σκυρόδεμα, χάλυβα και αλουμίνιο «προσέθεσε επιπλέον 4% της παγκόσμιας χρήσης ενέργειας και 6% των παγκόσμιων εκπομπών».
Το “Houses That Can Save the World” περιέχει πολλά παραδείγματα του καλού που μπορεί να προέλθει από τη χύτευση υλικών στον τόπο.
Στο Mpigi της Ουγκάντα, ο συνιδρυτής της Upcycle Africa, Johnmary Kavuma, έχασε τη γιαγιά του όταν το σπίτι της κατέρρευσε λόγω πλημμύρας που προκλήθηκε από πλαστικά απόβλητα που φράσσουν τις αποχετευτικές τάφρους, λέει η Topham. Η κοινωνική επιχείρηση συλλέγει πλέον πλαστικά μπουκάλια και τα χρησιμοποιεί ως οικοδομικό υλικό στα στρογγυλά σπίτια της, ανακουφίζοντας ένα πρόβλημα ρύπανσης παρέχοντας παράλληλα νέα σπίτια.
Παρά τη θετική τους άποψη, οι συγγραφείς αναγνωρίζουν ότι η εφαρμογή των ιδεών στο βιβλίο τους μπορεί να είναι δύσκολη.
«Μόλις απομακρυνθείτε από (τις τυπικές μεθόδους κατασκευής) είτε γίνεται δύσκολο να βρείτε τους ανθρώπους να το κάνουν, είτε γίνεται απίστευτα ακριβό είτε είναι πραγματικά χρονοβόρο», λέει η Topham. “Νομίζω ότι για τον μέσο ιδιοκτήτη του σπιτιού σας, το να κάνει κάτι από απόσταση όπως τα παραδείγματα του βιβλίου είναι τόσο δύσκολο. Πολλά από αυτά τα εμπόδια πρέπει να καταρριφθούν.”
Παρόλα αυτά, οι συγγραφείς επιθυμούν να ασκήσουν αυτό που κηρύττουν. Η Smith σχεδιάζει να επιδιορθώσει τη θέρμανση στο σπίτι της στην Τεξανή εποχής και να τοποθετήσει μια ηλιακή συστοιχία στην οροφή.
Η τάση προς έναν πιο συνειδητό τρόπο οικοδόμησης «είναι πραγματικά ένα παγκόσμιο κίνημα και αυτό από μόνο του μου δίνει ελπίδα», λέει ο Smith.
